|
"Solidarność" - Krystalizacja ruchu społecznego po wielkiej rewolcie
Tezy i pytania
Partia, czyli obrońca ancien re
|
|
 Bardziej tezy niż pytania
Przez sam fakt swego istnienia wielomilionowy Związek "Solidarność" podważał fundamenty dotychczasowego systemu:
1. Trzon "Solidarności" stanowili robotnicy, co podcinało fundamentalne twierdzenie ideologiczne o partii jako awangardzie klasy robotniczej oraz panującym ustroju jako formie "dyktatury proletariatu". Tak więc, "Solidarność" przez sam fakt powstania i istnienia podrywała legitymizację systemu.
2. Powstanie "Solidarności" zburzyło najistotniejszą cechę relacji państwo-społeczeństwo w systemie realnego socjalizmu, czyli zasadę dyspozycji płynących z "góry" w "dół" i związany z tym schemat "pasów transmisyjnych".
3. System nakazów musiał być zastąpiony systemem negocjacji i kompromisów, a nową, realną konstytucją stały się umowy społeczne i porozumienia sierpniowe oraz następne, dotyczące różnych grup społeczeństwa.
4. Powstanie "Solidarności" stworzyło alternatywną siłę społeczno-polityczną, ku której grawitowały różne organizacje społeczne i kulturalne, wymykając się tym samym spod bezpośredniej kontroli i dyspozycji PZPR. Proces ten otwierał fazę głębokiej pluralizacji życia publicznego.
5. "Solidarność" złamała również monopol informacyjny PZPR. Wprawdzie od lat istniało alternatywne ?ródło informacji w postaci Radia Wolna Europa, zaś od 1976/77 rozwijała się prasa tzw. drugiego obiegu, ale dzięki "Solidarności" nastąpiło upowszechnienie obiegu niecenzurowanej informacji. Bibliografia prasy "Solidarności" obejmuje ponad 400 tytułów.(79)
6. Wspomniane zjawiska, kształt i dynamika ruchu powodowały, że "Solidarność" nie była ruchem łatwym do kierowania. Jak w każdym ruchu o wielkiej dynamice ścierały się z niej różne tendencje, zaś przywódcy musieli się poddawać nastrojom i presji idącej "z dołu" oraz mogli do pewnego tylko stopnia modyfikować dominujące tendencje.
W kierownictwie PZPR brakowało opcji na rzecz głębokiej reformy politycznej. ZSRR występował jako gwarant utrzymania dotychczasowego systemu i nie widział potrzeby jakichkolwiek znaczących korekt. Przy pomocy różnych narzędzi /gro?by interwencji lub sankcji, nacisków politycznych/ Moskwa zmierzała do usztywniania przywódców PZPR i starała się ich skłonić do podjęcia totalnej konfrontacji ze społeczeństwem. Sytuacja wewnętrzna w PZPR i jej zewnętrzne uwarunkowania powodowały, że:
1. Złudnym było przekonanie części przywódców "Solidarności", iż kierownictwo PZPR będzie bronić wobec Moskwy zmienionego modelu ustroju opartego o porozumienia sierpniowe i z "Solidarnością" jako trwałym partnerem zreformowanego systemu. W świetle znanych obecnie dokumentów radzieckich można zaryzykować tezę, że taka obrona mogłaby być potraktowana jako przejście kierownictwa partii na stronę "kontrrewolucji".
2. Kierownictwo PZPR nie zdecydowało się na wiarygodne dla przywódców ruchu "Solidarności" zreferowanie sytuacji kraju i ukazanie granic własnego pola manewru. Różne enuncjacje publiczne i wypowiedzi kuluarowe nie mogły być traktowane jako wiarygodne, gdyż zwykle łączyły się z prowadzoną grą polityczną.
3. PZPR w szerokim odbiorze była partią urzędników, aparatem pozbawionym zdolności nawiązywania kontaktu ze społeczeństwem, nie była więc w stanie podjąć równoprawnego sporu z przywódcami ruchu "Solidarności". Trudno jednak nie zauważyć, że wobec braku poparcia najaktywniejszej części społeczeństwa dla starego systemu, spór taki stawiał jego obrońców na z góry przegranej pozycji.
4. Zmierzając do opanowania kryzysu systemu kierownictwo PZPR stosowało taktykę defensywną: ustępstw pod naciskiem i unikania totalnej konfrontacji w nadziei stopniowego wytracenia dynamiki przez ruch rewindykacyjny. Rozwiązanie kryzysu widziano przez stopniowe wkomponowanie "Solidarności" w zmieniony nieco tylko system, co wiązać się musiało ze sprowadzeniem jej do roli związku jedynie zawodowego oraz przywróceniem systemu "pasów transmisyjnych" na możliwie największym obszarze życia społecznego.
5. Przygotowywany od pa?dziernika 1980 r. stan wojenny był zapewne traktowany jako jeden z wariantów możliwego scenariusza rozwoju wydarzeń. Mimo intensywnych prac nad jego przygotowaniem, do marca 1981 r. możliwość wprowadzenia stanu wojennego nie była rozpatrywana przez kierownictwo PZPR. W wyniku kolejnej presji radzieckiej w marcu i kwietniu zamknięto decydującą fazę przygotowań, co jednak nie oznaczało jeszcze nieuchronności realizacji stanu wojennego. Jego wprowadzenie mogło być związane z zewnętrzną interwencją lub nie.
6. Kiedy uformowała się grupa licząca na interwencję zewnętrzną? Czy zachowywała ona spoistość wewnętrzną? Jakie działania podejmowała i czy miała swój udział w różnych momentach napięć? Jak interpretować wzmiankę w protokole BP KC KPZR, że istnieje pomysł utworzenia konspiracyjnego Biura Politycznego, co Kreml uznał za szkodliwe?
7. Czy różne inicjatywy oddolne powstające w PZPR lub z jej inspiracji /Klub Warszawa '80, Forum Katowickie, ZP "Grunwald, "Rzeczywistość"/ miały swe ?ródło w podziałach wewnątrz aktywu PZPR, czy były także inspirowane z zewnątrz?
Bardziej pytania niż tezy
I. Sierpień
1. Decyzję o negocjacjach z MKS podjęły nie statutowe ciała PZPR /Biuro Polityczne lub Sekretariat/, lecz węższe grono /S.Kania 23 VIII: "Po konsultacji z ttow.Jagielskim i Zielińskim zdecydowaliśmy się na podjęcie rozmów"/. Jakie to było grono i jakie okoliczności podjęcia decyzji?
2. Telekonferencja Gierka i tow. z 27 VIII wskazuje na brak przesłanek do zgody na utworzenie NSZZ. Czy zmianę stanowiska wymusił strajk śląski /28, 29 VIII/?
3. Nie znamy treści listu Breżniewa z 21 VIII, tekstu ani bardziej szczegółowego streszczenia oświadczenia Aristowa złożonego Gierkowi 27 lub 28 VIII, jak również bardziej szczegółowego zapisu rozmowy z Aristowem członków kierownictwa 29 VIII. Dokumenty te kluczowe dla określenia stanowiska Moskwy takiego, jakim było odbierane w Warszawie.
4. Podpisanie Porozumienia Szczecińskiego przez Barcikowskiego - na własną rękę? w porozumieniu z grupą w BP /to znaczy z kim?/
5. Generalne pytanie o mechanizm podejmowania decyzji w Sierpniu.
II. Strategia "gry" z Solidarnością w okresie jesień 1980.
1. Jakie były kulisy zapisów w Statucie wprowadzonych przez Sąd Wojewódzki i co zamierzano w ten sposób osiągnąć?
2.Czy instrukcja Czubińskiego to kontrolowany przeciek? Dlaczego podjęto tak stanowcze działanie /Bardonowa/?
3. Jakie były istotne powiązania Jarosława Sienkiewicza i sens jego gry? Jakie miejsce zajmował w scenariuszu władz PZPR?
III. Konfiguracja "Centrum" w PZPR a nacisk radziecki.
1. Czy jesienią i zimą 1980/81 można już mówić o podziale w BP, o grupie Olszowskiego-Grabskiego-Żabińskiego? Trudno ją zróżnicować na podstawie wypowiedzi zaprotokołowanych. Szczególną życzliwość okazał im jednak Zamiatin w czasie wizyty w Polsce w styczniu 1981.
2. Historyk stwierdza zupełny brak zapisów debat o radzieckim nacisku na Polskę, nawet w grudniu 1980. Czy był to temat "tabu" aż tak wielki, że nie poruszano go w Biurze, czy też poruszano ale nie protokołowano? Jakie ciało określało strategię postępowania wobec owego nacisku? Czy czyniono jakieś zapisy?
3. Sens presji radzieckiej na Polskę w grudniu 1980 można tłumaczyć na trzy sposoby:
a) Moskwa istotnie zamierzała dokonać inwazji
b) grała tak, by zastraszyć kierownictwo PZPR i zmusić je do konfrontacji
c) grała tak, by zastraszyć społeczeństwo i usztywnić PZPR /jedynie pozorując zamiar inwazji/.
4. Mimo trwających od pa?dziernika 1980 prac nad przygotowaniem stanu wojennego, do marca 1981 r. możliwość jego wprowadzenia nie była realnie rozpatrywana przez kierownictwo PZPR. W wyniku kolejnej presji radzieckiej w marcu i kwietniu zamknięto decydującą fazę przygotowań, co jednak nie oznaczało jeszcze nieuchronności realizacji stanu wojennego. Realizowano natomiast politykę osłabiania "Solidarności", liczono na odcięcie jej "politycznego" skrzydła w nadziei na stopniowe wkomponowanie jej w system nieco tylko zreformowany. Polityka ta realizowana była jednak w sposób niekonsekwentny i nieprzejrzysty, np. nie skonkretyzowano zakresu zamierzeń reformatorskich. Przesądzało to o postrzeganiu PZPR przez "Solidarność" jako przeciwnej wszelkim znaczącym zmianom.
5. Kiedy uformowała się grupa licząca na interwencję zewnętrzną? Czy zachowywała ona spoistość wewnętrzną? Jakie działania podejmowała i czy miała swój udział w różnych momentach napięć? Jak interpretować wzmiankę w protokole BP KC KPZR, że istnieje pomysł utworzenia konspiracyjnego Biura Politycznego, co Kreml uznał za szkodliwe?
6. Czy różne inicjatywy oddolne powstające w PZPR lub z jej inspiracji /Klub Warszawa '80, Forum Katowickie, ZP "Grunwald, "Rzeczywistość"/ miały swe ?ródło w podziałach wewnątrz aktywu PZPR, czy były także inspirowane z zewnątrz?
III. Kryzys bydgoski
16 III - początek okupacji gmachu WK ZSL w Bydgoszczy
18 III - początek manewrów wojsk Układu Warszawskiego
19 III S.Kania w Budapeszcie, zapis rozmowy z Kadarem nie wskazuje, by spodziewano się nadzwyczajnych wydarzeń.
19 III usunięcie przemocą działaczy "S" z sali obrad Woj.Rady Nar. Pó?niejsze protokoły Biura Politycznego. wskazują, że była to decyzja Biura. Brak jednak protokołu takiego posiedzenia, czyżby więc była to decyzja części Biura na nieformalnym spotkaniu? Jakie dano instrukcje?
Pogotowie strajkowe, strajk ostrzegawczy. Wiele wskazuje, że Moskwa liczyła na zasadniczą konfrontację i wprowadzenie stanu wojennego. Jaki był sens podpisania 27 III ramowego dokumentu dotyczącego stanu wojennego? Czy ogłoszenie stanu wojennego było istotnie brane pod uwagę? Jak tłumaczyć słowa Ustinowa /3 IV, Brześć/: "trzeba podpisać plan przygotowany przez naszych towarzyszy" oraz przekazanie 9 kwietnia do Moskwy kompletu materiałów dot. stanu wojennego. Jeśli były to kolejne etapy przygotowań, to jak możliwe było ewent. wprowadzenie stanu wojennego kilkanaście dni wcześniej?
Gro?bę wielkiej konfrontacji zażegnało podpisanie porozumienia warszawskiego na zasadzie przekroczenia zakresu upoważnień przez obie strony. Czy M.F.Rakowski działał tu samodzielnie, czy w porozumieniu z grupą członków Biura Politycznego?
IV.Wiosna 1981
1. Niejasny sens równoległości zamykania przygotowań do stanu wojennego /patrz wyżej/ oraz projektu S.Kani utworzenia ciała, które było pierwszym wariantem Rady Porozumienia Narodowego /7 IV/. Dlaczego inicjatywa ta nie została w owym czasie nagłośniona i wykorzystana propagandowo?
2 Bardzo trudny do zinterpretowania sens XI Plenum KC /9-10 VI/. Czy to próba obalenia, czy tylko zastraszenia kierownictwa PZPR. Niejednoznaczność radzieckich "tropów", w tym informacji o szczycie niemiecko-radzieckim 16 V.
V. Cezura Zjazdu.
Wzmocnione wyborem nowe Biuro Polityczne decyduje się na twardą linię w stosunkach z "Solidarnością", o czym świadczą protokoły posiedzeń Biura w lipcu-sierpniu 1981.
|
|
2 czerwiec 2002
|
|
Andrzej Friszke
|
|
|
|
Czy to był zamach i komu służył ?
grudzień 5, 2003
PAP
|
W niecałe 24 godziny z 27 na 28 lutego 2008 Żydzi zamordowali 30 Palestyńczyków. 10 z nich to niemowlęta i dzieci - wideo
luty 29, 2008
uruknet
|
Takich mamy kretynów w Kościele
wrzesień 11, 2007
PAP
|
Radny czy członek ?
lipiec 5, 2002
PAP
|
Gdzie są profesorowie z dawnych lat ?
listopad 14, 2008
Zygmunt Jan Prusiński
|
Rzymska Targowica
październik 29, 2004
Nasz Dziennik
|
Poznawanie historii na UMCS
styczeń 4, 2003
Artur Łoboda
|
LIBERAL = PHILOCRIMINAL
grudzień 6, 2008
Marek Glogoczowski
|
To już historia
800 mln zł do pieca
styczeń 23, 2003
PIOTR BURZA Prawo i Gospodarka
|
"Skup kradzionego"
lipiec 28, 2004
|
BILANS MAJˇTKU POLSKIEGO
luty 24, 2004
|
Kafka & case Iran
kwiecień 3, 2007
przysłał ICP
|
Kandydat z malwersacjami w tle
sierpień 7, 2002
PAP
|
Wigilijny śledzik... czyżby już ostatni?
grudzień 24, 2003
Marek Głogoczewski
|
Dokąd zmierza Ukraina?
październik 31, 2004
opolskoma
|
Potencjalne skutki ataku na Iran
kwiecień 5, 2006
Iwo Cyprian Pogonowski
|
Czy Sankcje Karne Dadzą Iranowi Przewagę?
czerwiec 24, 2006
Iwo Cyprian Pogonowski
|
Jest śledztwo w sprawie NFI Jupiter
sierpień 20, 2002
PAP
|
Czy kierowcy powinni ponosić koszty leczenia ofiar wypadków?
kwiecień 17, 2007
Mirosław Naleziński, Gdynia
|
ZOMO-owskie tradycje SDPL
czerwiec 15, 2004
Piotr Lisiewicz - Gazeta Polska
|
więcej -> |
|
