ZAPRASZA.net POLSKA ZAPRASZA KRAKÓW ZAPRASZA TV ZAPRASZA ART ZAPRASZA
Dodaj artykuł  

KIM JESTEŚMY ARTYKUŁY CIEKAWE LINKI 2002-2009 NASZ PATRONAT KRONIKA KRAKOWA DZIŚ W POLSCE

Ciekawe strony

"patriotyzm" po 1989 roku 
komentarz zbędny 
"Quo Vadis Polonia?" Lech Makowiecki  
 
PAKT WOJSKOWY POLSKA - IZRAEL.  
Ewa Jasiewicz,Yonatan Shapira na spotkaniu w Krakowie 22 czerwca 2010  
Przedsiębiorstwo holokaust 
Telewizyjny wywiad z Normanem Finkelsteinem 
Strzeżcie się Obamy 
Kto naprawdę stoi za Barakiem Obamą? 
Iwo Cyprian Pogonowski 
Notka wikipedii dotycząca osoby prof. Iwo Cypriana Pogonowskiego 
www.globalresearch.ca 
świetne analizy polityczne i gospodarcze w skali mikro i makro + anty-NWO 
Cała prawda o ataku z 11 września 
Jeden z filmów usułujących przedstawić prawdę i ataku z 11 września 2001 roku 
Charlie Sheen & Alex Jones on 9/11 
Znany aktor Hollywood aktor zebrał się na odwagę powiedzenia tego co myśli o 11 września 2001 roku 
Na straży wolności: Goldman Sachs  
Gerald Celente i John Stossel rozmawiają z sędzią Napolitano o różnych, nie do końca jasnych powiązaniach, między amerykańskimi bankami i rządem USA. Największe podejrzenia budzi bank Goldman Sachs, który ma dziwną nadreprezentację we władzach rządowych. Dla przypomnienia, dodam, że pracownikiem tego banku jest były premier RP, Kazimierz Marcinkiewicz, a bank był zamieszany w spekulacje na złotówce. 
Młodzież izraelska w Polsce 
Doskonały dokument o wycieczce młodzieży izraelskiej do Polski. 
Ostatni mit (o polityce sowieckiej) 
 
Niemcy 1940 - Izrael 2009 - Szokujące zdjęcia 
 
Wezwanie do przebudzenia 
Film opisujący mechanizmy ekonomicznej władzy nad światem 
Próba upodmiotowienia obywateli za pośrednictwem internetu 
Celem serwisu jest umożliwienie obywatelom wyrażenia swojej woli w najważniejszych dla nich sprawach. 
Wołyń 1943. sł. muz. Lech Makowiecki  
Wołyń 1943. sł. muz. Lech Makowiecki. Utwór z płyty "Patriotyzm" 
Niezależna witryna Alexa Jones'a 
Alex Jones należy do nielicznych ludzi na świecie którzy mają odwagę mówić prawdę o antyspołecznej konspiracji 
Historia kontroli bankowej w USA 
Dyktatura banków i ich system zadłużający, nie są ograniczone do jednego kraju, ale istnieją w każdym kraju na świecie.  
Kaczyński również nas w to wciągnął 
Zbrodnie wojskowe w Iraku 
Wielkie pytania o 9/11 
Strona poświęcona analizie wydarzeń z 11 września 2001 
więcej ->

 
 

"Solidarność" - Krystalizacja ruchu społecznego po wielkiej rewolcie "Solidarność", czyli społeczny ruch rewindykacyjny

Socjolog Jacek Kurczewski pisał w 1981 r., że w Sierpniu wystąpiła na arenę publiczną nowa klasa średnia złożona z najbardziej wykształconych i najlepiej zarabiających robotników. Ona stworzyła "Solidarność" i stała się najaktywniejszą rewolucyjnie klasą społeczną, do której w miarę rozwoju wydarzeń przyłączały się kolejno inne warstwy. Jako jej przeciwnik wystąpił aparat władzy, który w warunkach upaństwowienia rozmaitych dziedzin życia stał się potencjalną stroną większości konfliktów, jakie mogły zaistnieć.(28)

Porozumienia gdańskie i szczecińskie ogłoszono w ogólnopolskiej i regionalnej prasie, ale nie od razu było oczywiste, czy obowiązują one na terenie całego kraju. W niektórych województwach, zwłaszcza tam gdzie nie było strajków, przedstawiciele władz twierdzili, że na ich terenie nie ma potrzeby tworzenia nowych związków. Była to jedna z przyczyn dalszych strajków - w pierwszej połowie września strajkowało 350 tys. pracowników w 650 zakładach.(29) Sytuację wyjaśniało porozumienie w Hucie Katowice /11 IX/ potwierdzające, że NSZZ będą powstawać wszędzie tam, gdzie pracownicy będą sobie tego życzyli. Manewrem władz, mającym osłabić powstający Związek, było występowanie z CRZZ działających dotąd związków branżowych, które określały się jako Niezależne Samorządne.(30) Powstawała sytuacja, w której trudno było się zorientować, jaki związek jest "stary", a jaki "nowy". Te i inne poczynania już we wrześniu umocniły świadomość że tylko solidarne działanie pozwoli zbudować i obronić niezależność związku.

Toteż 17 września 1980 r. na zje?dzie w Gdańsku organizatorzy nowych związków postanowili stworzyć wspólną centralę /mimo obaw i zastrzeżeń NSZZ w Gdańsku i Szczecinie/ i nazwać ją symboliczną nazwą "Solidarność". Przesądzono też nie branżową, ale terytorialną strukturę związku, gdyż w ten sposób łatwiej było występować wobec władz oraz konsolidować członków organizacji wokół różnych celów społecznych.(31) Siłę i spoistość organizacji potwierdzał przebieg godzinnego strajku ostrzegawczego 3 pa?dziernika 1980 r. Społeczeństwo, które przed Sierpniem wydawało się zatomizowane i nieskore do uczestnictwa w życiu społecznym, a także w niemałym stopniu zdemoralizowane, przejawiało niewyobrażalną wcześniej aktywność.

Z "Solidarnością" wstępujący do niej ludzie wiązali rozmaite nadzieje. Miała być autentycznym związkiem zawodowym broniącym praw ekonomicznych i socjalnych, związkiem po raz pierwszy od 35 lat niezależnym od rządzącej partii, administracji państwowej i gospodarczej. Widziano w "Solidarności" gwaranta demokratycznej odnowy kraju. Związek stawał się bowiem pierwszą od dziesięcioleci wielką organizacją społeczną będącą wyrazicielem opinii publicznej w miejscu pracy, w regionie oraz w skali kraju. Spodziewano się, że Związek zlikwiduje narosłe przez lata niesprawiedliwości społeczne i spowoduje ukrócenie nadużyć różnych funkcjonariuszy i ogniw aparatu władzy. Wierzono, że Związek zagwarantuje podjęcie przez władze reform, które doprowadzą do zakończenia kryzysu gospodarczego, poprawy zaopatrzenia, likwidacji marnotrawstwa.

Spodziewano się, że dzięki "Solidarności" Polska stanie się krajem swobód politycznych, wolności przekonań i wypowiedzi, zaś władze będą respektować pragnienia obywateli. Związek miał się przyczynić do przywrócenia prawdy i swobody wypowiedzi w prasie, radio, telewizji oraz w nauczaniu szkolnym. Poprzez Związek najwartościowsze dzieła kultury miały dotrzeć do robotników. Nie była to jedynie nadzieja inteligencji. Organizatorzy "Solidarności" zwracali się do środowisk twórczych i naukowych, aby przysyłały do zakładów pracy pisarzy, aktorów, reżyserów, historyków i publicystów. W fabrykach powstawały biblioteki i wszechnice robotnicze, organizujące odczyty, dyskusje panelowe i występy artystyczne. Były to zatem nadzieje i oczekiwania różnorodne, dla których formuła związku zawodowego była zbyt wąska. Toteż od pierwszych tygodni istnienia "Solidarność" przybrała charakter wielkiego ruchu społecznego, w którym działali ludzie akcentujący różne zadania, wyznający różne światopoglądy czy tradycje ideowe. Łączyli się w przekonaniu, że reprezentują ostatnie ogniwo w łańcuchu pokoleń walczących o wolność. Przekonanie to było wyrażone m.in. odpowiednim odwołaniem się do tradycji i symboliki narodowej.(32)

Po Sierpniu Polacy pragnęli powszechnie wzrostu poziomu życia przez podniesienie płac oraz powrotu towarów na półki sklepów. Ekonomiści i politycy widzieli sprzeczność tych oczekiwań, ale nikt nie miał dostatecznego autorytetu i odpowiednich argumentów, by wytłumaczyć, że przypływ pieniądza na rynek spowoduje jego załamanie. Władze nie decydowały się na ogłoszenie raportu o stanie gospodarki. Obawiały się tragicznej wymowy prawdy, a ponadto część danych z poprzedniego okresu była zafałszowana, zaś gwałtowna destabilizacja administracji utrudniała zebranie wiarygodnych danych. Można wszakże wątpić, czy nawet ujawnienie jesienią 1980 r. pełnej informacji o głębokości kryzysu mogłoby wpłynąć na zahamowanie fali rewindykacji ekonomicznych. Obywateli przez minione dziesięciolecia oduczono rozumienia praw rynku, zaś partia i administracja nie posiadały wiarygodności, zbyt bowiem często manipulowały informacją albo zgoła wprowadzały obywateli w błąd /np. zatajając dane o stanie zadłużenia lub głosząc "propagandę sukcesu"/. W tych warunkach dążenia do podwyżek płac i doinwestowania różnych dziedzin /np. lecznictwa i oświaty, ale też kolejnictwa/ przybrały w pa?dzierniku i listopadzie postać wielu strajków o ograniczonym zasięgu, zakończonych podpisaniem porozumień. Iluzoryczność ekonomicznych zwycięstw ujawniła się już wkrótce, gdy sklepy niemal zupełnie opustoszały, a nawet codzienne zakupy stawały się ciężkim i czasochłonnym przeżyciem. Istnieje do tej pory sprzeczność opinii, czy załamanie gospodarki widoczne w 1981 r. było skutkiem strajków i inflacji, jak twierdziła część ekonomistów związanych z PZPR, czy też rozkładu aparatu administracyjnego, niezdolnego do działania w warunkach pluralizmu społecznego i wolności krytyki, czego dowodzili działacze i ekonomiści "Solidarności".(33)

"Solidarność" stała się więc ruchem rewindykacji politycznych i obywatelskich oraz ekonomicznych. W obu tych zakresach działań jej przeciwnikiem była partia i całkowicie opanowane przez nią państwo. świadomość, że "oni" są przeciwnikiem, od którego trzeba wywalczyć ustępstwa, była w "Solidarności" powszechna. Wprawdzie - Chociaż "oni" i "my" mamy różne interesy ,ale jest taki punkt, w którym wszyscy jesteśmy "my", czego dowiódł Sierpień. Na tej płaszczy?nie, "jak Polak z Polakiem", rozwija się rozbieżność, spór, ale i możliwość kompromisu.(34) Jednocześnie cały projekt organizacji życia społecznego, system wartości ideowych dominujących w ruchu Solidarności, stosunek do tradycji, w tym najnowszych dziejów, używana symbolika i język dyskursu były radykalnym przeciwstawieniem tego, co od wielu lat lansowała i nadal praktykowała partia. Rodziło to potężne uczucie obcości, już na poziomie języka, kultury i obyczaju.

Jeden z przywódców Związku Andrzej Celiński oceniał, że w pierwszych miesiącach "Solidarność" starała się być po prostu związkiem zawodowym. Ufano, że władza będzie organizowała gospodarkę i warunki międzynarodowe dla funkcjonowania kraju w odmienionych warunkach wewnętrznych. "Związek będzie jakby kontrolerem społecznym czystości postępowania władzy, przeciw- stawiał się korupcji itd. i będzie dbał, aby reforma nie prze- biegała wbrew interesom pracowniczym. Związek chciał spełniać te zadania w negocjacjach z władzą, a nie w walce z nią." Tymczasem władza "nic nie robiła poza wywoływaniem konfliktów z "Solidarnością"". Ilekroć Wałęsa lub ktoś z liderów Związku mówił o potrzebie rozmowy o Polsce i o polityce, "natychmiast odzywał się syk władzy: o polityce? Chcecie władzy? Wobec tego my mówimy: dobrze, będziemy związkiem zawodowym, roszczeniowym, nie rozmawiamy o polityce. Po kilku miesiącach okazało się, że jest to niedokończona rewolucja. Stało się jasne, że wszystko, co istotne, co mogłoby zmienić nasze życie, znajdowało się w sferze politycznej, nie roszczeniowej. Dlatego latem 1981 roku nastąpiła jakby zmiana koncepcji Związku."(35)

Francuski socjolog, badający ruch "Solidarności" zauważał na podstawie badań przeprowadzonych w 1981 r.: "Wszyscy godzą się z tym, że działalność nie może się zamykać w organizacyjnych ramach wolnych związków zawodowych; wszyscy są przekonani, że "Solidarność" musi odegrać zasadniczą rolę w wyd?wignięciu gospodarki kraju i w przekształceniu wszystkich dziedzin życia narodowego; wszyscy wreszcie uznają, że powinna liczyć się z określonymi granicami i unikać otwartego konfliktu z partią i jej potężnym sojusznikiem." Alain Touraine zauważał jednocześnie, że coraz trudniej zachować ścisłe zespolenie ruchu skoncentrowanego na obronie pracowników i konsumentów z "szerszym działaniem na rzecz uwolnienia całego społeczeństwa".(36)

Harmonia między "Solidarnością" a aparatem władzy była więc niemożliwa i nie oczekiwano jej. Liczono natomiast na zdolność władzy do cofania się, ograniczania własnych kompetencji. "Chodzi o to - pisał Jacek Kuroń - aby to wszystko, co stanowi politykę wewnętrzną państwa, było ustalane w drodze negocjacji między zorganizowanym w samorządne i niezależne organizacje społeczeństwem, a władzami państwowymi. Nowy model stosunków społecznych to właśnie instytucjonalne formy tych negocjacji." Pozostanie PZPR u steru władz państwowych miało być gwarancją dla ZSRR i chronić Polskę przed interwencją. W nowych warunkach kierownicza rola partii oznaczać miała jej panowanie nad centralną administracją, wojskiem i policją.(37) Można zaryzykować pogląd, że podobnie pożądany model stosunków władza -"Solidarność" widziało wielu przywódców Związku, choć woleli nie wygłaszać publicznie takich, prowokujących władze, opinii. Bardziej umiarkowani skromniej oceniali elastyczność systemu; pragnęli wywalczyć węższy zakres suwerenności społeczeństwa wobec władzy i umocnić zdobyty stan posiadania. A.Celiński, jeden z najbliższych współpracowników Wałęsy, ściśle związany z doradcami Mazowieckim i Geremkiem, pisze: "Problem leżał w utrzymaniu tego, co mieliśmy, a nie w uzyskiwaniu nowych pól. /.../ Warto było przyciągnąć władzę do "Solidarności" nawet za cenę uspokojenia, czy utraty pewnych wartości. /.../ Przede wszystkim wyhamowania dynamiki tego ruchu, która była jego wielką siłą i jednocześnie zagrożeniem". Trzeba było wydać walkę "wewnętrznemu romantyzmowi Solidarności", skon- centrować uwagę na budowaniu instytucji, rozwiązywaniu w jej ramach spraw cząstkowych, wygaszaniu konfliktów, nawet jeśli były przez władzę prowokowane oraz szukaniu partnerów po drugiej stronie.(38)

Przeciwny pogląd reprezentował Karol Modzelewski, który wskazywał, że "Solidarność" została stworzona dzięki aktywności wielkiej masy ludzi, którzy nadal czuli się i chcieli pozostać suwerennymi gospodarzami Związku. Kierownictwo miało więc ograniczone pole manewru w kierowaniu organizacją. Modzelewski twierdzi, że utrata dynamiki ruchu musiałaby wywołać kontrofensywę władzy, "która od początku porozumienia sierpniowe traktowała jak pakt z "kontrrewolucją", wymuszony pokój brzeski, i systematycznie zmierzała do zniszczenia tej "kontrrewolucji"".(39)

Przebieg rozmaitych konfliktów, drobnych i wielkich, w całym okresie istnienia legalnego Związku, dowodził, że władza ustępuje jedynie pod naciskiem, najlepiej w formie strajku. Istniała też świadomość, że sam fakt powstania "Solidarności" jest kwestionowany w licznych i wpływowych ośrodkach władzy; że dążeniem partii jest pozbawienie Związku jego niezależnego i samorządnego charakteru, a więc unicestwienie nadziei wiązanych z "Solidarnością". Taką ocenę poświadczało wiele faktów: słynna wypowied? A.Żabińskiego, upowszechniona przez biuletyny "Solidarności",(40) ataki na działaczy KSS"KOR" działających w Związku, blokowanie informacji o nim w prasie, nie dopuszczanie do telewizji i radia, wreszcie próba wpisania do statutu Związku słów o uznawaniu kierowniczej roli partii oraz ograniczeniu prawa do strajku. Kryzys został rozwiązany /10 XI/ przez zarejestrowanie decyzją Sądu Najwyższego statutu "Solidarności" w brzmieniu pierwotnym, ale z dodaniem aneksu zawierającego fragmenty porozumienia sierpniowego, w których padały zdania o uznaniu realiów ustrojowych PRL. Sposób rozwiązania kryzysu rejestracyjnego mógł być interpretowany jako wynik nacisku społecznego /grożono podjęciem strajku ogólnopolskiego/ lub jako sukces kuluarowej dyplomacji /przyjęte przez Sąd Najwyższy formuły zostały wcześniej uzgodnione przez przedstawicieli PZPR i "Solidarności"/.(41)

Odprężenie trwało jednak zaledwie kilka dni, gdyż już 20 listopada milicja wkroczyła do siedziby Regionu Mazowsze, by skonfiskować powielaną tam instrukcję Prokuratora Generalnego PRL dotyczącą metod zwalczania "uczestników nielegalnej działalności antysocjalistycznej". Instrukcja określała "Solidarność" jako skutek działania "sił antysocjalistycznych" oraz wskazywała sposoby obchodzenia przez prokuratorów obowiązujących formalnie w PRL praw. Aresztowanie powielającego dokument Jana Narożniaka oraz pracownika Prokuratury Piotra Sapeły doprowadziło do najpoważniejszego od Sierpnia kryzysu. 26 listopada Region Mazowsze stanął wobec perspektywy strajku generalnego. Ustępstwo władz, polegające na zwolnieniu aresztowanych za poręczeniem, nie uspokoiło całkowicie sytuacji, gdyż w międzyczasie "Solidarność" wysunęła problem praworządności i społecznej kontroli nad aparatem represji. Ostatecznie strajk przerwano, ale rozmowy miano kontynuować w grudniu, do czego jednak nie doszło.(42) Konflikt listopadowy dowodził kilku rzeczy: silnej w aparacie władzy tendencji do zniszczenia "Solidarności"; niechęci bardziej umiarkowanej części kierownictwa PZPR do odcięcia się od tych tendencji /Czubiński nie został potępiony za wspomnianą instrukcję/; skuteczności metody presji i braku gotowości władz do ustępstw przy braku presji strajkowej. Bardziej realistyczni działacze Związku rozumieli, że policja, wojsko, służba bezpieczeństwa to domeny partii, których nie odda ona bez totalnej konfrontacji. Z drugiej jednak strony istniała świadomość, że zachowanie ich dotychczasowego kształtu tworzy bezustanne zagrożenie dla istnienia "Solidarności" i w ogóle procesu reformowania kraju. Powstawał nierozwiązywalny dylemat i jedynie nadzieja, że służby te będą pod kontrolą działaczy PZPR skłonnych do podtrzymywania pokojowego procesu przemian.

"Solidarność" jako ruch rewindykacyjny była sterowalna, ale tylko do pewnego stopnia. Duże kompetencje i samodzielność posiadały Komisje Zakładowe, zwłaszcza wielkich zakładów. Ich przywódcy tworzyli istotne zaplecze, ale też w znaczącym stopniu ograniczali swobodę decyzji zarządów Regionów. Regiony były strukturami autonomicznymi wobec władz centralnych czyli Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Autonomia ta była szczególnie wyra?na w pierwszych miesiącach, a największą dynamikę i znaczenie zachowywały te Regiony, które powstały w wyniku strajku. Jednocześnie zauważyć było można pewne rywalizacje między nimi, a także personalne tarcia w obrębie części z nich.

W Gdańsku, który dla ogromnej większości członków "Solidarności" był nie tylko formalnym ośrodkiem centralnym, doszło do konfliktu między Lechem Wałęsą a drugą pod względem popularności Anną Walentynowicz. Konflikt ten znamionował rozchodzenie się Wałęsy z większością jego najbliższego otoczenia z okresu przed- sierpniowego i strajku sierpniowego. W fazę ostrą konflikt ten wszedł wiosną 1981 r., kiedy Andrzej Gwiazda wystąpił z otwartą krytyką Wałęsy. Tarcia nie osłabiły jednak autorytetu Wałęsy w skali kraju, zaś w Gdańsku opozycja pozostała znaczącym, ale jednak marginesem. Różnice dotyczyły w tym wypadku stylu sprawowania przywództwa i strategii Związku /opozycjoniści zarzucali Wałęsie nadmierną ugodowość wobec władz/.(43)

W Szczecinie, który w sierpniu wykazał się większym umiarem /np. dystansując się od opozycji inteligenckiej/, następowało stopniowe zaostrzenie akcentów. W grudniu 1980 r. z kierownictwa Regionu odeszła grupa członków partii, którym zarzucano zbyt dobre stosunki z miejscowymi władzami PZPR /nie ma jednak dowodów, by kontakty te miały charakter antysolidarnościowej intrygi/. Od tej pory Region szczeciński kierowany przez Mariana Jurczyka radykalizował się systematycznie, a był to radykalizm jednocześnie wymierzony w PZPR, jak i inteligenckich doradców, zwłaszcza o korowskim rodowodzie.44

Najbardziej skomplikowana sytuacja istniała na Górnym Śląsku, gdzie w wyniku strajków sierpniowo-wrześniowych uformowały się dwa wielkie ośrodki organizacyjne - w Jastrzębiu oraz Hucie Katowice - oraz kilka mniejszych. Znaczenie szczególne miał ośrodek w Jastrzębiu, kierowany przez Jarosława Sienkiewicza, który podkreślał daleko idącą niezależność od Gdańska, niechęć wobec KOR-u oraz innych grup doradców Wałęsy i KKP, utrzymywał bliskie kontakty z Komitetem Wojewódzkim PZPR w Katowicach, a także z zasiadającą w Sejmie katolicką grupą J.Zabłockiego. Jak się wydaje, Sienkiewicz dążył do podjęcia rywalizacji z Wałęsą o przywództwo w Związku lub powiązanie z sobą niektórych regionów. W styczniu 1981 r. kariera Sienkiewicza załamała się. Oskarżony przez innych działaczy z Jastrzębia o różne grzechy polityczne i moralne odszedł z kierownictwa i do końca 1981 r. żadnej roli nie odegrał. Jeśli ośrodek w Jastrzębiu był początkowo najbardziej wychylony ku władzom, to konkurujący z nim ośrodek w Katowicach, kierowany przez Andrzeja Rozpłochowskiego i Kazimierza Świtonia od początku był radykalnie antykomunistyczny. Pozostałe ośrodki na Śląsku nie wyróżniały się szczególnie, jeśli patrzeć na "Solidarność" w skali kraju. Do połączenia rozdrobnionej organizacyjnie struktury "Solidarności" górnośląskiej doszło dopiero w lipcu, kiedy powstał Region Śląsko-Dąbrowski.(45)

Region Dolnośląski z siedzibą we Wrocławiu należał do największych, ale też najbardziej zdyscyplinowanych. Nie dochodziło tu do tarć podobnych, jak w wymienionych wcześniej ośrodkach. Pewnym zaskoczeniem była więc dymisja pierwszego przewodniczącego Jerzego Piórkowskiego na początku marca 1981 r.

Szczególne znaczenie na mapie "Solidarności" miał Region Mazowsze, kierowany od początku przez Zbigniewa Bujaka. Silną pozycję mieli w nim od początku działacze KSS"KOR", kierujący kilkoma ważnymi działami pracy. Z "Mazowsza" wychodziły też inicjatywy o ogólnokrajowym znaczeniu, np. tworzenia komisji interwencji w obronie praworządności lub porozumienia prasy związkowej oraz wydawania wspólnej agencji - "AS". "Mazowsze", mające swą siedzibę w stolicy, największym ośrodku skupienia inteligencji twórczej, stawało się też miejscem najżywszego dialogu między robotnikami a inteligencją.

Jak choćby z tego krótkiego przeglądu wynika "Solidarność" miała charakter federacji Regionów, przy czym szczególnie mocną "siłę przebicia" mieli przywódcy wielkich Regionów: Gdańskiego, Pomorza Zachodniego, Mazowsza, Górnego i Dolnego Śląska, a z czasem też Łodzi i Bydgoszczy. Szczególną pozycję wielkich Regionów potwierdzało powołanie ich przedstawicieli w skład nieformalnego Prezydium KKP, tzw. jedenastki /19 XI 1980/, a następnie formalnego już Prezydium KKP /12 II 1981/. Federacyjna struktura miała swoje wady, zwłaszcza tę, że lokalne organizacje miały szerokie uprawnienia do podejmowania akcji protestacyjnych. Lokalne konflikty prowadziły więc do regionalnych strajków, które w konsekwencji angażowały cały związek /kompromisy wypracowywano z reguły dopiero po zaangażowaniu się w negocjacje ogólnopolskich przywódców/.

Spoistość Związku w skali kraju zapewniała w wielkim stopniu osobista popularność przewodniczącego KKP Lecha Wałęsy. Przez niemal wszystkich członków "Solidarności" był on traktowany jako symbol i przywódca ruchu, nadrzędny wobec przywódców regionalnych. By zachować tę pozycję musiał więc zachować kontakt, a nawet płynąć na fali społecznych emocji. Ten autorytet i popularność pozwalał Wałęsie osiągać kompromisy i gasić konflikty lokalne.

W trakcie ucierania poszczególnych decyzji Wałęsa niekiedy narzucał swój punkt widzenia, ale musiał się liczyć - przynajmniej do pewnego stopnia - z opinią wielkich Regionów. W tym dość skomplikowanym systemie Wałęsa poruszał się sprawnie przez wiele miesięcy, umiejętnie kontrolując sytuację.(46)

Kierownictwo Związku w ogromnej większości tworzyli robotnicy. Przy podejmowaniu wielu decyzji potrzebowali opinii i rady ekspertów: ekonomistów, prawników, socjologów itd. Stąd też istniejąca już w czasie strajku sierpniowego Komisja Ekspertów znalazła przedłużenie w "Solidarności". Prócz porad w konkretnych sprawach eksperci pełnili rolę doradców politycznych i w sposób istotny wpływali na decyzje KKP oraz samego Wałęsy. Od lata 1980 r. jako doradcy "Solidarności" wyróżniali się Tadeusz Mazowiecki i Bronisław Geremek. Reprezentowali oni kierunek umiaru, unikania konfrontacji, stabilizowania związku i ograniczenia skali oraz tempa rewindykacji. Oparcie i zaplecze znajdowali zwłaszcza wśród związanych z "Solidarnością" intelektualistów. Posiadali natomiast nikły kontakt z "aktywem" Związku i niewielką możliwość komunikowania się z "masami". Realnie zatem mogli oddziaływać na bieg wydarzeń poprzez Wałęsę oraz nakłanianie do takich czy innych decyzji Krajowej Komisji Porozumiewawczej. Od dni sierpniowych istniało napięcie między ekspertami a działaczami KSS"KOR" skupionymi wokół Jacka Kuronia i Adama Michnika. Eksperci oceniali, że jako najbardziej znani działacze przedsierpniowej opozycji, od lat zwalczani przez partię, mogą przez fakt swojej obecności w gremiach decyzyjnych Związku prowokować agresję wobec "Solidarności" ze strony PZPR. Działacze KSS"KOR" widzieli w tym próbę dyskryminacji, tym bardziej bolesną, że położyli wielkie zasługi dla wywołania ruchu obywatelskich rewindykacji, a obecnie czynnie pomagali w tworzeniu Związku. Różnice dotyczyły jednak również strategii związku, co wspomniałem, omawiając wypowiedzi Celińskiego, Kuronia i Modzelewskiego. Napięcia między ekspertami a korowcami trwały z różnym natężeniem aż do końca 1981 r. Korowcy byli istotnie bardziej radykalni od ekspertów, nawiązywali łatwiejszy kontakt z "aktywem" Związku, niektórzy /Kuroń, Michnik/ posiadali zdolność formułowania myśli politycznej, jasnego definiowania sytuacji oraz celów strategicznych i taktycznych. To nazywanie "rzeczy po imieniu" nieraz wywoływało ataki ze strony PZPR oraz irytację ekspertów, widzących w tym zbędne prowokowanie partii.(47)

Na "Solidarność" oddziaływał też Kościół katolicki. Autorytet Prymasa Wyszyńskiego był zbyt wielki, by mogło go podważyć niefortunne wystąpienie z 26 sierpnia. Prymas udzielał "Solidarności" błogosławieństwa i opieki moralnej, jednocześnie nakłaniając jej przywódców do umiarkowania. Bezpośrednio na decyzje jednak nie wpływał, co zapewne wiązało się również z szybkim pogarszaniem się stanu jego zdrowia /zmarł 28 V 1981/. Jako swego przedstawiciela przy władzach Związku delegował Romualda Kukułowicza, który jednak był mało znany, niezbyt aktywny i pozbawiony cech przywódcy politycznego. Orientację bliską Prymasowskiej reprezentowali więc raczej wybitni prawnicy Jan Olszewski, Wiesław Chrzanowski i Władysław Siła-Nowicki. Występowali oni jednak ad personam, a nie jako przedstawiciele władz kościelnych. Ich wpływ był mniejszy, niż ekspertów skupionych wokół Mazowieckiego i Geremka, zaś oparcie w "aktywie" Związku właściwie żadne. Z racji osobistych cech umysłu i charakteru oddziaływali jednak na decyzje KKP, przy czym zwykle tworzyli najbardziej umiarkowane skrzydło w wachlarzu propozycji przedkładanych przez ekspertów i doradców.

Wstęp | Sierpień | "Solidarność" | Partia | Tezy i pytania
(28) J.Kurczewski: "Konflikt i Solidarność", Warszawa 1981.

(29) AAN PZPR 4032, s.6.

(30) Por. "Tajne dokumnty", s. 101, 106. Dnia 27 pa?dziernika 1980 r. związki te utworzyły centralę - Komisję Porozumiewawczą Branżowych Związków Zawodowych - związaną z PZPR.

(31) Por. "Powstanie KKP /Posiedzenie delegacji MKZ - 17 IX 1980 w Gdańsku", "Krytyka" nr 18/1984.

(32) Por. "Polacy 80. Wyniki badań ankietowych", Warszawa 1981; L.Kolarska, A.Rychard: "Wizje ładu społecznego", "Aneks" nr 27/1982; "Polacy '81", op.cit.; A.Rad?ko: "Członkowie Solidarności o Związku i sprawach Kraju", w:"Niepodległość Pracy", Warszawa 1981; J.Kurczewski: "Konflikt", op.cit; K.Pomian: "Wymiary polskiego konfliktu", Londyn 1985, s. 108-165; B.Baczko: "Polska Solidarności - pamięć eksplodująca", "Krytyka" nr 21/1986; P.Machcewicz: "Rewolucja Solidarności", "Wię?" nr 4/1989; M.Meller:"Historia ojczysta w ruchu Solidarności 1980-1981", "Wię?" nr 11-12/1996.

(33) W.Kuczyński: "Agonia systemu", Warszawa 1996, s.125-138, 149-180.

(34) I.Krzemiński: "Solidarność. Projekt polskiej demokracji", Warszawa 1997, s.45.

(35) "Gra wokół słowa, czyli... żeby władza polubiła "Solidarność". Z Andrzejem Celińskim rozmawia Janina Jankowska", "Krytyka" nr 28-29/1988, s.197.

(36) A.Touraine, op.cit., s.122.

(37) J.Kuroń: "Czy grozi nam interwencja?", "Robotnik" nr 68-69 - 23 listopada 1980.

(38) "Gra wokół słowa", op.cit., s.192.

(39) "Na pewno czas najważniejszy. Z Karolem Modzelewskim rozmawia Janina Jankowska", "Krytyka" nr 26/1987, przedruk w: K.Modzelewski: "Między umową a wojną", Warszawa 1989, s.120-121.

(40) Por. J.Holzer: "Solidarność 1980-81. Geneza i historia", Paryż 1984, s.116-117. Nadal niewyjaśniona jest rola przywódcy MKR Jastrzębie Jarosława Sienkiewicza, który wiązał ze swym ośrodkiem Komisje Zakładowe także spoza Śląska, atakował kierownictwo gdańskie oraz "korowców". Wszystko wskazywało na to, że Sienkiewicz podejmuje walkę o przywództwo w "Solidarności", przy czym cieszy się poparciem A.Żabińskiego. Czy tylko jego i jak dalece akcja Sienkiewicza była sterowana przez PZPR. Por. J.Holzer, op.cit., s.128-131; "Tajne dokumenty", op.cit., s.156, 158.

(41) Protokoły posiedzeń Biura Politycznego wyra?nie wskazują na gotowość PZPR do stanowczego przeciwdziałania strajkowi rejestracyjnemu. Kompromis zażegnał więc konfrontację.

(42) J.Holzer ocenia, że "sprawa Narożniaka" odegrała ogromną rolę w upolitycznieniu działalności "Solidarności", pchając Związek w konflikt z prokuraturą i policją, instytucjami stojącymi od lata 1980 r. na uboczu konfliktu. J.Holzer, op.cit., s.157.

(43) Por. G.Nawrocki, op.cit.; "Opozycja antykomunistyczna w Gdańsku

(44) Por. szerzej M.Szejnert, T.Zalewski: "Szczecin. Grudzień-Sierpień-Grudzień", Londyn 1986.

(45) Z.Zwożniak, op.cit.

(46) A.Paczkowski: "Wstęp" do "Krajowa Komisja Porozumiewawcza NSZZ "Solidarność". Posiedzenie w dniach 9-10 kwietnia 1981 r.", Warszawa 1996; "Rodem z Solidarności. Sylwetki twórców NSZZ "Solidarność", pod red.B.Kopki i R.Żelichowskiego, Warszawa 1997.

(47) R.Zuzowski: "Komitet Samoobrony Społecznej KOR", Wrocław 1996, s.141-183, por. A.Michnik: "Takie czasy... rzecz o kompromisie", Londyn 1985.

2 czerwiec 2002

Andrzej Friszke 

  

Archiwum

RM + media pochodne kontra Michniki + reszta
marzec 13, 2008
Dariusz Kosiur
Antypolonizm żydowski to nic nowego... (2)
lipiec 3, 2003
Mirosław J. Wiechowski
SYSTEM
kwiecień 18, 2008
Marek Jastrząb
Demonstracja antywojenna na zakończenie Forum Społecznego w Brazylii
styczeń 29, 2003
PAP
Nowe państwo w Europie - Prussia?
listopad 2, 2004
ks. prof. Czesław S. Bartnik
"Trzecia droga" Lecha Wałęsy
wrzesień 27, 2003
Po referendum. Co dalej?
czerwiec 10, 2003
"Jakub Mariawicz"
Kadry IV Rzeczpospolitej
styczeń 17, 2007
copy/paste malgorzata
Jednostronny punkt widzenia
sierpień 15, 2003
prof.Iwo Cyprian Pogonowski
O pracę będzie coraz trudniej
luty 21, 2003
Bartosz Krzyżaniak http://www.zw.com.pl/
Demokraci?
padziernik 5, 2006
mik4
Nowe idzie, stare wraca... scenarzyści polskich reform ostatnich lat
lipiec 13, 2005
Adam Sandauer
Sądy traktują podejrzanych nierówno
padziernik 24, 2005
Marek Komorowski
 "Solidarność kłamstwa" na temat Grodna oraz Mińska
sierpień 12, 2005
Marek Głogoczewski
Kryzys zaufania szerzy się z USA na świat
grudzień 16, 2007
Iwo Cyprian Pogonowski
50 lat PAN...nauka upada a aparat partyjny trzyma się nie?le
grudzień 10, 2002
Artur Łoboda
Pl.Jokes.Diamenty???Walenty???
luty 13, 2007
8IIIFAN
Znaleziono plany obozu Auschwitz. Teraz trzeba dopasować do historii
listopad 9, 2008
PAP
Kijem i marchewką
marzec 2, 2007
Bogusław
Prezydent podpisał ustawy, m.in o podatku PIT
sierpień 19, 2002
PAP
więcej ->
 
   


Kontakt

Fundacja Promocji Kultury
Copyright © 2002 - 2012 Polskie Niezależne Media